Üniversitemiz Bilim Tarihi Enstitüsü ev sahipliğinde düzenlenen 36. Uluslararası Matematik Tarihi ve Felsefesi Sempozyumu (Novembertagung), 3–5 Kasım 2026 tarihlerinde Fatih-Semaniye Yerleşkemizde gerçekleştirildi. Matematik tarihi ve felsefesi alanında çalışan farklı ülkelerden akademisyenleri ve genç araştırmacıları bir araya getiren sempozyumda, matematiksel düşüncenin tarihsel gelişimi, felsefi temelleri ve farklı bilimsel geleneklerle ilişkisi ele alındı.
Bu yıl “Matematikte (Algılanan) İkilikler: Matematik Tarihi ve Felsefesinde Karşıtlıklar, Sınırlar ve Gerilimler” temasıyla düzenlenen sempozyumda, matematiksel bilginin oluşumunda farklı yaklaşımlar arasındaki ilişkiler ve tarih boyunca ortaya çıkan bilimsel tartışmalar değerlendirildi. Üç gün süren programda iki davetli konuşma ve 26 bildiri sunumu yer aldı.
Sempozyum, düzenleme kurulu üyelerinden Mireia Martínez i Sellarès’in selamlama konuşmasıyla başladı. Ardından Üniversitemiz Bilim Tarihi Enstitüsü mensuplarından Esra Nur Osta, Enstitümüzün tarihsel gelişimini ve bilim tarihi disipliniyle ilişkisini ele alan bir konuşma gerçekleştirdi.
Genç Araştırmacıları Bir Araya Getiren Köklü Bir Uluslararası Sempozyum
İlk kez 1990 yılında Almanya’nın Wuppertal kentinde düzenlenen Novembertagung, matematik tarihi ve felsefesi alanında çalışan doktora öğrencileri ve kariyerlerinin başındaki araştırmacılar tarafından organize edilen uluslararası bir bilimsel buluşma olma özelliği taşıyor. Her yıl farklı bir şehirde gerçekleştirilen sempozyumun 36’ncısına bu yıl Üniversitemiz ev sahipliği yaptı.
Genç araştırmacıların çalışmalarını uluslararası akademik çevrelerle paylaşmalarına, farklı yaklaşımları tartışmalarına ve bilimsel iş birlikleri geliştirmelerine imkân sağlayan sempozyum, matematik tarihinin farklı dönemlerini ve coğrafyalarını kapsayan araştırmalara yer verdi.
Matematiksel Bilginin Tarihsel ve Felsefi Temelleri Tartışıldı
Sempozyumun ilk gününde, Üniversitemiz Bilim Tarihi Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. İhsan Fazlıoğlu, “Nefsü’l-Emr Teorisine Giriş: ‘Logike’ ve ‘Mathemata’ Arasında Matematiksel Hükümlerin Epistemik Alanı” başlıklı davetli konuşmasını gerçekleştirdi. Fazlıoğlu, konuşmasında matematiksel nesnelerin varlık statüsü ve matematiksel bilginin epistemolojik değerini ele alarak nefsü’l-emr teorisinin matematiksel bilginin nesnel geçerliliğini temellendirmedeki rolü üzerinde durdu.
Sempozyumun ikinci gününde ise Paris Gözlemevi ve Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi (CNRS) bünyesinde çalışmalarını sürdüren Agathe Keller, Güney Asya’da matematik ve astronomi bilimleri tarihindeki tartışmalara odaklanan davetli konuşmasını gerçekleştirdi.
Program kapsamında düzenlenen oturumlarda matematiksel kavramların tarihsel dönüşümü, matematiksel düşüncede biçimcilik ve gerçeklik ilişkisi, matematiksel bilginin farklı kültürlerdeki gelişimi ve bilimsel tartışmaların matematik tarihine etkileri gibi konular değerlendirildi.
Osmanlı Matematik Geleneğinden Çağdaş Matematik Felsefesine Uzanan Sunumlar
Sempozyumda İslam bilim tarihi ve Osmanlı matematik geleneğine ilişkin araştırmalar da yer aldı. Kadızâde’nin Şerhu Eşkâli’t-Te’sîs adlı eserinin yazma nüshalarındaki geometrik çizimler, İbnü’l-Mecdî’nin aritmetik yöntemleri, Osmanlı kaynaklarında kamerî ayların ele alınışı ve Osmanlı’nın son döneminde matematik eğitiminin gelişimi gibi konular çeşitli bildirilerde ele alındı.
Bunun yanı sıra Öklid geometrisinin tarihsel yorumları, Aristoteles ve Hermann Weyl’in süreklilik anlayışları, Gödel ile Wittgenstein arasındaki matematik felsefesi tartışmaları, Çin ve Brezilya matematik gelenekleri, matematiksel biçimselleştirme süreçleri ve matematik ile müzik arasındaki ilişkiler de sempozyumun bilimsel gündeminde yer aldı.
Farklı tarihsel dönemleri ve düşünce geleneklerini bir araya getiren sunumlarda, matematiksel bilginin yalnızca teknik gelişimi değil, kültürel, felsefi ve kurumsal boyutları da değerlendirildi. Sempozyumun ikinci gününde katılımcılar, bilimsel programın yanı sıra düzenlenen kültürel gezi kapsamında Topkapı Sarayı Müzesi’ni ziyaret etti.
Uluslararası Akademik İş Birliğine Katkı
Uluslararası Matematik Tarihi Komisyonu (ICHM), Britanya Matematik Tarihi Derneği (BSHM), Hollanda Türkiye Enstitüsü (NIT), Utrecht Üniversitesi Descartes Merkezi ve Associação Ludus’un desteğiyle gerçekleştirilen sempozyum, matematik tarihi ve felsefesi alanında çalışan araştırmacılar arasında bilimsel etkileşimin geliştirilmesine katkı sundu.
Üniversitemiz Bilim Tarihi Enstitüsü ev sahipliğinde düzenlenen üç günlük sempozyum, farklı ülkelerden araştırmacıların çalışmalarını paylaşmalarına ve matematiksel düşüncenin tarihsel ve felsefi boyutlarını disiplinler arası bir yaklaşımla tartışmalarına imkân sağladı.
Sempozyum, katılımcıların toplu fotoğraf çekimiyle sona erdi.
