Dört yılda bir düzenlenen 11. Uluslararası Manihaizm Araştırmaları Konferansı, 21–26 Eylül 2026 tarihleri arasında ilk kez Türkiye’de gerçekleştirildi. TÜBİTAK desteğiyle, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Betül Özbay’ın düzenleme kurulu başkanlığında ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin ev sahipliğinde düzenlenen etkinliğin açılış konuşmalarını ise İstanbul Medeniyet Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Yaşar Bülbül ile Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ahmet Koçak yaptı. Uluslararası Manihaizm Araştırmaları Derneğince (International Association of Manichaean Studies – IAMS) düzenlenen konferans Manihaizm araştırmaları alanında ABD, Türkiye, İngiltere, Almanya, İtalya, Çin ve İran’ın da aralarında bulunduğu 25 farklı ülkeden, 50’den fazla üniversite ve enstitüden önde gelen bilim insanlarını bir araya getirdi. Konuşmacılar, dinleyiciler, öğrenciler ve diğer katılımcılarla birlikte konferans kapsamında yaklaşık 200 kişi ağırlandı.
Beş gün süren bilimsel program boyunca Manihaizm tarihi, Orta İran dilleri, Eski Uygurca, Kıptice, Süryanice ve Çince Manihaist metiler, dinler tarihi, sanat tarihi, yazma eserler, filoloji, paleografi ve Orta Asya çalışmaları gibi çok sayıda alanda bildiriler sunuldu. Farklı ülkelerden üniversite ve araştırma kurumlarını temsil eden akademisyenlerin katılımıyla gerçekleştirilen konferans, Manihaizm araştırmalarının farklı disiplinlerini ve dünyanın çeşitli akademik geleneklerini İstanbul’da bir araya getirdi.
Konferansa Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Turhan Kaçar da katılarak bir oturuma başkanlık yaptı. Üniversitesinde Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri Bölümünün kuruluşuna öncülük eden Prof. Dr. Kaçar, konferans kapsamında yaptığı katkılarla programa değer kattı.
Werner Sundermann Özel Oturumu
Konferansın öne çıkan bilimsel etkinliklerinden biri, Manihaizm ve Orta İran filolojisi araştırmalarının en önemli isimlerinden Prof. Dr. Werner Sundermann’ın anısına düzenlenen özel oturum oldu. Sundermann’ın Manihaist metinlerin incelenmesine, Orta İran filolojisine ve Turfan koleksiyonlarının bilim dünyasına kazandırılmasına yaptığı katkıların ele alındığı oturum, alanın uluslararası ölçekte önde gelen bilim insanlarını bir araya getirdi.
Başkanlığını Kuzey Arizona Üniversitesinden Prof. Dr. Jason D. BeDuhn’un yaptığı oturumda, Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi Başkanı ve Humboldt-Universität zu Berlin’in eski Rektörü Prof. Dr. Christoph Markschies, Macquarie Üniversitesi Emeritus Profesörü ve Uluslararası Akademiler Birliği’nin (Union Académique Internationale) eski Başkanı Prof. Dr. Samuel N. C. Lieu ve Eski Uygurca, Turfan yazmaları ve Orta Asya Türk dili ve kültürü üzerine çalışmalarıyla tanınan, aynı zamanda Türk Dil Kurumu Şeref Üyesi Prof. Dr. Peter Zieme yer aldı. Özel oturum, Werner Sundermann’ın bilimsel mirasının farklı araştırma gelenekleri ve kuşaklar üzerindeki etkisini ortaya koyarken, Manihaizm araştırmalarının geçmişi ve geleceğine ilişkin değerlendirmelere de zemin hazırladı.
“Belleğin Yankıları” Sergisi
Konferansın bilimsel programı kültür ve sanat etkinlikleriyle de desteklendi. Bu kapsamda “Belleğin Yankıları” başlıklı sergi İstanbul Medeniyet Üniversitesi Kütüphanesinde sanatseverlerle buluştu. Türk kültür tarihinden ve tarihsel belleğin farklı katmanlarından ilham alınarak hazırlanan serginin Sanat Danışmanlığını Prof. Dr. Şehnaz Biçer, küratörlüğünü ise Oya Atila ve Nuran Öztürk üstlendi. Geleneksel kültür ve sanat birikimini çağdaş yorumlarla bir araya getiren sergi, konferansın bilimsel içeriğini kültür ve sanatla buluşturarak programa farklı bir perspektif kazandırdı.
İstanbul Mushafı’na Özel Ziyaret
Konferansın kültür programının bir diğer önemli etkinliği, Bilim Kültür ve Sanat Derneğine (BİKSAD) gerçekleştirilen özel ziyaret oldu. Katılımcılar burada, geleneksel İslam sanatlarının köklü birikimini günümüze taşıyan önemli çalışmalardan biri olan İstanbul Mushafını yakından inceleme fırsatı buldu.
Ziyaret, İstanbul Mushafı’nın baş hattatı Hüseyin Kutlu ve Prof. Dr. Şehnaz Biçer’in anlatımları eşliğinde gerçekleştirildi. Katılımcılara mushafın hazırlanma süreci, hat, tezhip ve diğer geleneksel kitap sanatları, kullanılan malzemeler ve eserin sanat anlayışı hakkında bilgi verildi. Böylece farklı ülkelerden gelen bilim insanları, Türkiye’nin İslam sanatları alanındaki köklü birikimini ve bu geleneğin günümüzde sürdürülen önemli örneklerinden birini yakından tanıma imkânı elde etti.
Organizasyon Ekibi ve Öğrencilerin Katkısı
Konferansın organizasyon süreci, 2022 yılında Danimarka’da gerçekleştirilen 10. Uluslararası Manihaizm Araştırmaları Konferansı’nda bir sonraki konferansın organizasyon direktörlüğünü üstlenen ve IAMS’ın önceki dönem Yönetim Kurulu Üyesi olan Doç. Dr. Betül Özbay’ın başkanlığında yürütüldü. Organizasyon ekibinde Dr. Öğr. Üyesi Fatma Özkan Kurt, Dr. Öğr. Üyesi Pınar Sel, Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Can ve Öğr. Gör. Muhammed Demirtaş görev aldı.
Bilimsel Program Tarihî Yarımada Gezisiyle Tamamlandı
Beş günlük yoğun bilimsel programı takiben konferansın altıncı gününde İstanbul Tarihî Yarımada gezisi düzenlendi. Farklı ülkelerden İstanbul’a gelen katılımcılar böylece bilimsel programın ardından İstanbul’un tarihî ve kültürel mirasını yerinde tanıma fırsatı buldular.
1987 yılında İsveç’in Lund kentinde gerçekleştirilen ilk toplantıyla başlayan Uluslararası Manihaizm Araştırmaları Konferansları, yaklaşık kırk yıldır dünyanın farklı ülkelerinden Manihaizm araştırmacılarını düzenli olarak bir araya getiriyor. Bu köklü bilimsel geleneğin on birinci buluşmasının İstanbul’da gerçekleştirilmesi; Manihaizm, Türkoloji, İranistik, Orta Asya çalışmaları, dinler tarihi, filoloji ve sanat tarihi alanlarında çalışan araştırmacılar arasında uluslararası akademik etkileşimin güçlendirilmesine ve yeni bilimsel iş birliklerinin geliştirilmesine önemli bir zemin oluşturdu.
Konferansın bildiri özet kitabına erişmek için tıklayınız.
